:مهدی گوهری
مازندرانیها به آن ورزا یا گاو کوهی، ترکمنها سوغون و ترکها به آن مارال میگویند اما عموم مردم آن را به نام مرال یا گوزن قرمز میشناسند. اسکندر فیروز، پدر محیط زیست ایران در کتاب حیات وحش ایران در وصف مرال، آن را از جمله زیباترین گوزنها میداند. گوزنی با جثهای بزرگ که وزن آن در بهترین حالت به 250 کیلوگرم و طول آن به 250 سانتی متر میرسد. موهای کوتاه آن به رنگ خاکستری تیره است که در تابستان به قهوهای تمایل پیدا میکند.یکی از زیباییهای مرال شاخهای بلند و منشعب است که هر سال در پایان زمستان میافتد و بلافاصله شاخ جدید شروع به رشد می کند و تا میانه تابستان به رشد خود ادامه میدهد. شاخهایی تو پر که با پوششی مخملی که بعد از تکمیل رشد و حذف شدن رگهای خونی داخل آن با ساییدن شاخها به بوتهها و تنه درختان از شاخ جدا میشوند. شاخهای باشکوهی که تا حدود ده سالگی هر سال بزرگتر از سال قبل خودنمایی میکند و بعد از آن که مرال پا به دوره کهنسالی میگذارد از رشد آن کاسته میشود.
در سالهای اخیر نام مرال را بیشتر در فضای مجازی و آن هم در اواسط شهریور تا اواسط مهر میشنویم. زمانی که با نام فصل گاوبانگی شناخته میشود. در این زمان مرالهای نر با شاخهای تیز و بلند خود بانگی بلند سرمیدهند و نرهای دیگر را به مبارزه دعوت میکنند تا نر پیروز اجازه تشکیل حرمسرا و تولید مثل پیدا کند. اما این گاوبانگها بهانهای میشود برای شکارچیان تا با تقلید صدای مرال نر آنها را به سمت خود کشیده و آنها را شکار کنند. در گذشته که ببر هم در زیستگاه مرال وجود داشت گاهی شکارچیان در انتظار مرال با حضور ببر مواجه میشدند. اما امروزه که دیگر ببری در مناطق شمالی ایران که زیستگاه مرال است کار برای شکارچیان آسانتر شده اما حضور محیطبانان و علاقهمندان به حفظ این گونه ارزشمند در فصل گاوبانگی در حاشیه مناطق حضور مرال باعث عدم ورود شکارچیان به منطقه میشود.
توله مرال پس از گذشت حدود 240 روز از زمان جفتگیری با وزنی حدود 13 تا 18 کیلوگرم متولد میشود و از همان زمان تولد توانایی راه رفتن را دارد اما مادر معمولا به مدت چند هفته فرزند خود را در بین علف های بلند مخفی می کند. مرال به دنیا آمده تا سال بعد در کنار مادر میماند و در یک و نیم سالگی بالغ میشود. مرال به علت شبگرد بودن و زندگی در مناطق صعبالعبور جنگلی معمولا دور از دیدرس انسان است و این تماشای این گونه را کاری دشوار میکند. اما برای دیدار مرال زیبا و با شکوه میتوان راهی جنگلهای ارسباران و منطقه فندق لو هم شد، جایی که تعدادی مرال در محوطه محصوری نگهداری میشوند. مرالها در پایان زمستان شاخ قدیمی خود را میاندازند، شاخهایی که سرشار از کلسیم و برای جوندگان جنگل که از آن تغذیه میکنند بسیار مفید است. از این رو بهتر است شاخها در جنگل بماند هر چند در برخی از مواقع محلیها برای ساخت صنایع دستی آنها را از جنگل جمع آوری میکنند.